توحيد افعالى و معتزله منكر آن مىباشند . اينكه معتزله خود را « اهل التوحيد » مىخوانند و توحيد را يكى از اصول پنج‌گانهء خويش مىشمارند ، مقصودشان توحيد صفاتى است نه توحيد ذاتى يا توحيد در عبادت ( زيرا اين دو قسم از توحيد محلّ خلاف نيست ) و نه توحيد افعالى ، زيرا اوّلًا معتزله منكر توحيد افعالى مىباشند و ثانياً عقيدهء خويش را در مورد توحيد افعالى تحت عنوان « اصل عدل » كه اصل دوم از اصول پنج‌گانهء آنهاست بيان مىكنند . اشاعره و معتزله در باب توحيد صفاتى و توحيد افعالى سخت در دو قطب مخالف قرار گرفته‌اند ؛ معتزله طرفدار توحيد صفاتى و منكر توحيد افعالى مىباشند و اشاعره بالعكس ، و هر كدام استدلالهايى در اين زمينه آورده‌اند . ما در فصل مربوط ، عقيدهء خاصّ شيعه را دربارهء اين دو قسم توحيد بيان خواهيم كرد .